Εισαγωγή του Alan Woods

Λονδίνο, Μάρτης 1998

Ο τρόπος με τον οποίο οι ιδέες αναδύονται και εξελίσσονται σε μια αποφασιστική δύναμη για την ιστορία είναι ένα θεμελιώδες ερώτημα για όσους παλεύουν για μια νέα κοινωνία. Είναι ξεκάθαρο ότι οτιδήποτε προκαλεί μεγάλα κοινωνικά κινήματα έχει τις ρίζες του μέσα στην κοινωνία. Ο Μαρξ πολλά χρόνια πριν, έχει εξηγήσει ότι το κλειδί για την ανάπτυξη της κοινωνίας είναι η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων - Της βιομηχανίας, της επιστήμης και της τεχνολογίας.

Η ανικανότητα ενός κοινωνικού συστήματος να αναπτύξει τις παραγωγικές δυνάμεις θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην εμφάνιση κρίσης. Όμως αυτό δεν σημαίνει καθόλου, ότι τα πάντα ανάγονται στο οικονομικό επίπεδο, όπως υποστηρίζουν οι συκοφάντες του Μαρξισμού. Αυτό είναι βαθιά λαθεμένο. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πολλά άλλα φαινόμενα όπως η θρησκεία, η πολιτική, οι νόμοι, η τρέχουσα ηθική, κλπ. Η σχέση μεταξύ οικονομίας και πολιτικής δεν είναι μια απλή μηχανιστική σχέση, αλλά μια σχέση διαλεκτική. Σύμφωνα με τον Ένγκελς, "σε τελική ανάλυση, το καθοριστικό στοιχείο στην ιστορία είναι η παραγωγή και η αναπαραγωγή της πραγματικής ζωής. Ούτε ο Μαρξ ούτε εγώ, έχουμε ποτέ υποστηρίξει κάτι περισσότερο από αυτό... Η οικονομική κατάσταση είναι η βάση, αλλά τα διάφορα στοιχεία της εποικοδομήματος ασκούν επίσης την επιρροή τους στην πορεία των ιστορικών αγώνων, και σε πολλές περιπτώσεις επικρατούν στο σχηματισμό της μορφής τους."

Το αδιέξοδο των παραγωγικών δυνάμεων είναι η βασική εξήγηση για την πρωτοφανή πολιτική και κοινωνική κρίση του καπιταλισμού μεταξύ των δύο παγκόσμιων πολέμων. Με παρόμοιο τρόπο, το αδιέξοδο του Σταλινισμού στη Σοβιετική Ένωση και την Ανατολική Ευρώπη, με τη μορφή του γραφειοκρατικού στραγγαλισμού της εθνικά σχεδιασμένης οικονομίας, οδήγησε στην κατάρρευση και στην κίνηση προς την καπιταλιστική παλινόρθωση.

Η μεγάλη ανάπτυξη του παγκόσμιου καπιταλισμού μετά το 1947 άνοιξε μια νέα περίοδο για το καπιταλιστικό σύστημα. Τις αιτίες της ανάπτυξης αυτής τις έχουμε  εξηγήσει κατά το παρελθόν, αλλά αξίζει να επαναλάβουμε συμπερασματικά ότι ο βασικός παράγοντας ήταν η ανάπτυξη του παγκόσμιου εμπορίου και η επέκταση των νέων αγορών. Η διεθνείς οικονομική κρίση που εκδηλώθηκε ταυτόχρονα το 1974, ήταν μια ένδειξη για τα νέα αδιέξοδα του καπιταλισμού. Ήταν ένα σημείο καμπής που είχε πρωτοφανείς οικονομικές και πολιτικές συνέπειες. Ήταν το σημείο εκκίνησης, (όπως εξηγεί ο Τρότσκι), μιας νέας φθίνουσας καμπύλης της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίστηκε από την επιστροφή της μαζικής ανεργίας και από ένα νέο ρυθμό υφέσεων και ανακάμψεων στον οικονομικό κύκλο. Οι υφέσεις είναι πολύ βαθύτερες και οι ανακάμψεις έχουν περισσότερο ασθενικό και επιφανειακό χαρακτήρα. Αυτό το γεγονός με τη σειρά του, οδήγησε σε πρωτοφανή πολιτική αστάθεια κατά το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980.

Γιατί η περίοδος της δεκαετίας του 1970 – (με τις επαναστατικές εξεγέρσεις)- ήταν τόσο διαφορετική από ολόκληρη τη δεκαετία του 1990, όπου ο καπιταλισμός, ιδίως μετά την κατάρρευση του Σταλινισμού, φαίνεται να πήρε νέα παράταση ζωής; Η οικονομική άνθιση της δεκαετίας του 1980, επιμηκύνθηκε τεχνητά από τις εξοπλιστικές δαπάνες των ΗΠΑ και την πτώση της τιμής των πρώτων υλών σε παγκόσμιο επίπεδο. Η "τεχνητή γόμωση" μετά το χρηματιστηριακό κραχ του 1987, λειτούργησε παρατείνοντας και επιμηκύνοντας την οικονομική άνθηση, η οποία κράτησε μέχρι το 1990. Αυτή η άνθηση δημιούργησε ψευδαισθήσεις για τον καπιταλισμό, ενίσχυσε τις κυβερνήσεις που ήταν στην εξουσία και δημιούργησε την υλική βάση για μια δραματική στροφή προς τα δεξιά των μαζικών εργατικών οργανώσεων. Για να θυμηθούμε το Λένιν "η πολιτική είναι συμπυκνωμένη οικονομία."

Η νέα ύφεση του 1990-92, πήρε τη θέση της ασθενικής ανάκαμψης η οποία κινδύνευσε να ξεθυμάνει, καθώς όλες οι μεγάλες οικονομικές δυνάμεις μπήκαν σε μια φάση γενικής  επιβράδυνσης. Αυτό το γεγονός έφερε σοβαρές  πολιτικές επιπτώσεις, σε συνδυασμό με την έλλειψη οποιασδήποτε αίσθησης "ευδαιμονίας" και την πρωτόγνωρη απογοήτευση από τις υπάρχουσες κυβερνήσεις.

Η οικονομική άνθηση της δεκαετίας του 1980 δημιούργησε ψευδαισθήσεις (για άλλη μια φορά) πως ο καπιταλισμός έχει ξεπεράσει τα προβλήματά του και έχει μπει σε μια νέα φάση ζωντάνιας. Σύμφωνα με τους αστούς οικονομολόγους, ο καπιταλισμός ήταν πλέον σε θέση να αποφύγει μια νέα ύφεση, να απολαμβάνει μια "κατάσταση ομαλής προσγείωσης" και είμαστε μάρτυρες όπως έλεγαν της επαναφοράς μιας διαρκούς οικονομικής ανάπτυξης. Αυτή ήταν η γενική εντύπωση... πριν τη νέα κρίση του 1990-92.

Οικονομικοί αναλυτές που κάνουν τέτοιου είδους προβλέψεις, δεν έχουν ιδέα για το πώς πραγματικά λειτουργεί ο καπιταλισμός. Σύμφωνα ακόμη και  με τους Financial Times. «Παρ’ όλες τις πηγές  και τους πανίσχυρους υπολογιστές τους, οι οικονομικοί αναλυτές γνωρίζουν ελάχιστα σχετικά με αυτά που προβλέπουν... (είναι) ανίκανοι να αναγνωρίσουν τις δομικές αλλαγές στην οικονομία" (29/10/95). Σπάνια, αν όχι ποτέ, αποδεικνύονται σωστοί και διατηρούν τη δουλειά τους "όπως ακριβώς οι αστρολόγοι και οι κομπογιαννίτες γιατροί παραμένουν στη δουλειά". Μια παρόμοια άποψη εκφράστηκε από τον Samuel Brittan ξανά στους Financial Times (2/10/95) σε ένα άρθρο με τίτλο "Ο Κόσμος Χωρίς Γυάλινες Σφαίρες", που γράφει ότι "οι αναλυτές του ΔΝΤ δεν γνωρίζουν τίποτε περισσότερο από όλους εμάς τους υπόλοιπους".

Ο Μαρξισμός επιχειρεί να κατανοήσει τις υπόγειες διεργασίες που συντελούνται στην κοινωνία, την πολιτική και την οικονομία. Αυτό μας καθιστά ικανούς να κατανοούμε τις γενικές εξελίξεις των μελλοντικών γεγονότων. Μια ποιοτικά καινούρια περίοδος κρίσης έχει ανοίξει για τον παγκόσμιο καπιταλισμό. Η επέκταση του παγκόσμιου εμπορίου, αν και έχει  μειωθεί σε ρυθμούς σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1950, δεν έχει πλέον την ίδια επίδραση στο σύστημα. Αντανακλά το αδιέξοδο του καπιταλισμού. Όμως, η αγριότητα της κρίσης μόλις τώρα αρχίζει να γίνεται κατανοητή από τους ανθρώπους.

Η ανθρώπινη συνείδηση έχει πάντα την τάση να βρίσκεται πίσω από τις αντικειμενικές συνθήκες. Αλλά σε μια συγκεκριμένη στιγμή, καλύπτει την απόσταση αυτή  με ένα τεράστιο άλμα. Βρισκόμαστε σε μια περίοδο απότομων και ξαφνικών αλλαγών στην αντικειμενική κατάσταση, που αναπόφευκτα θα αντανακλαστεί σε όλες τις τάξεις της κοινωνίας. Όπως έχει εξηγήσει ο Τρότσκι, δεν είναι οι ανάκαμψη ή η ύφεση που μεταβάλλουν τη συνείδηση των μαζών, αλλά η κίνηση από την ανάκαμψη προς την ύφεση και το αντίστροφο. Αυτή η γρήγορη αλλαγή των οικονομικών συνθηκών χαρακτηρίζει τη σημερινή ασταθή περίοδο της καπιταλιστικής ανάπτυξης.