Πρόσφατα έπεσε στα χέρια μου ένα παλαιό άρθρο που είχε γραφτεί στις 20 Μαΐου 1964, στην εφημερίδα Ο Διανοούμενος, από το Μ. Βλαβιανό (ψευδώνυμο του ιστορικού Δ. Λιβιεράτου), με τίτλο, «Το πορτραίτο ενός μικρού γραφειοκράτη». Το εν λόγω κείμενο μου προκάλεσε μεγάλη εντύπωση, όχι μόνο για τη διεισδυτικότητά του, αλλά και, κυρίως, για την επικαιρότητά του.

Ξεκινώντας ο συγγραφέας του άρθρου επισημαίνει καταρχήν ότι «Η γραφειοκρατία είναι κοντά μας, δίπλα μας, σέρνεται στα πόδια μας, βρίσκεται μέσα μας». Κατά συνέπεια, και ο γραφειοκράτης, είναι δίπλα μας, μέσα στη ζωή, στην καθημερινότητά μας.: «Ο κύριος αυτός βρίσκεται παντού. Στη δουλειά, στην οργάνωση, το συνδικάτο, τη συνοικία. Πολλές φορές είναι αγροίκος του παλαιού σταλινικού τύπου, αλλά άλλες φορές είναι γλυκομίλητος καλός άνθρωπος».

Βασικό χαρακτηριστικό αυτού του μικρού γραφειοκράτη είναι η ημιμάθεια, κατηγορώντας μάλιστα τους άλλους για αμάθεια, ενώ το χειρότερο απ’ όλα είναι ότι «…Θεωρεί τον εαυτό του απαραίτητο». Κατά βάθος είναι συντηρητικός. Ουσιαστικά, αυτό που τον ενδιαφέρει είναι η θεσούλα του, η μικροεξουσία του, γι’ αυτό «…Τον κυριαρχεί συνεχώς ο φόβος να μη χάσει τα κεκτημένα. Η νοοτροπία του μικρομαγαζάτορα και όχι του δημιουργικού επαναστάτη…». Και να είναι γραφειοκράτης ενός μεγάλου μαζικού κόμματος, όπως για παράδειγμα η σοσιαλδημοκρατία, όπου στηρίζει τη θέση του σε υλικά προνόμια και από την εξουσία, αυτό θα είχε μια βάση. Όχι πως αυτό τον δικαιολογεί. Κάθε άλλο. Όμως, «Τι να πει κανείς για τις μικρές ομαδούλες όπου αναπτύσσεται ο κύριος προφέσορας και μέντορας της επανάστασης», ο οποίος προσπαθεί με κάθε μέσο να περάσει τη «γραμμή» του προσπαθώντας να αποδείξει ότι είναι κάτι: Πρόεδρος, γραμματέας, καθοδηγητής, αλλά οπωσδήποτε πάνω από τη μάζα.

Το πιο άσχημο είναι ότι σε πολλές περιπτώσεις δεν έχει προέλθει από τη μάζα, δηλαδή μέσα από κοινωνικές διεργασίες ή κινήματα. Είναι εντελώς αποκομμένος από αυτή. «Φυτευτός», όπως λέμε στην πολιτική ορολογία. Γι’ αυτό «Δεν ενδιαφέρεται παρά να κρατήσει τη θέση του, έστω και αν αυτή δεν του αποδίδει υλικά. Θέλει να είναι πάντα στέλεχος… Πρέπει να κατοχυρώνεται πίσω από ένα τίτλο, οτιδήποτε να είναι. Χωρίς ένα τίτλο, χωρίς ένα μικρό μηχανισμό, χωρίς ένα μικρό λαό, αισθάνεται γυμνός, αισθάνεται τίποτα». Και «Πράγματι δεν είναι τίποτε… Φτιάχνει την κοινωνία και το κίνημα και την οργάνωση στην οποία δουλεύει κατ’ εικόνα και ομοίωσή του. …Κάθε καινούρια πρωτοβουλία τον φοβίζει». Όμως, αυτό που φοβίζει περισσότερο τον μικρό γραφειοκρατάκο«…γιατί ο φιλαράκος μας σέβεται και φοβάται την ιεραρχία όσο τίποτε άλλο. Από αυτή την κλίμακα που υπάρχει αντλεί και αυτός το κύρος του και αν αυτή η σειρά των πραγμάτων χαλάσει, τότε κι αυτός θα ζημιωθεί. Μόνο ο βούρδουλας του παραπάνω τον συνεφέρνει κι αυτόν τρέμει». είναι ο ανώτερος γραφειοκράτης,