…………………………………………………………………………
Γράφτηκε: Ιούνης 1943
Πηγή: The Unbroken Thread («Το νήμα που δεν κόπηκε»)
Πρώτη δημοσίευση: Workers International News Vol 5 No 11
…………………………………………………………………………


H Τρίτη Διεθνής είναι πια και επίσημα θαμμένη. Με τον πιο αναξιοπρεπή και ποταπό τρόπο που θα μπορούσε κάποιος να διανοηθεί, έφυγε από το προσκήνιο της ιστορίας. Βιαστικά και χωρίς ένα συνέδριο με όλα τα συμμετέχοντα κόμματα, για να μην μιλήσουμε για την βάση τους ανά τον κόσμο, χωρίς δημοκρατική συζήτηση και απόφαση σαν  αποτέλεσμα της πίεσης του Αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, ο Στάλιν      εγκατέλειψε προδοτικά την Διεθνή.
Για να καταλάβουμε το πώς αυτή η οργάνωση, η οποία προκάλεσε τρόμο και μίσος σε ολόκληρο τον καπιταλιστικό κόσμο, έπαψε να υπάρχει τόσο άδοξα κάτω από τις προσταγές του καπιταλισμού, είναι απαραίτητο να κάνουμε μία σύντομη ανασκόπηση στην θυελλώδη άνοδο και στην ακόμα πιο θυελλώδη παρακμή της Διεθνούς. Το «διάταγμα» για την διάλυσή της ήταν αποκλειστικά και μόνο η παραδοχή αυτών που ήταν από καιρό γνωστά στους ενημερωμένους ανθρώπους: ότι η Διεθνής, ως ένας παράγοντας για το πέρασμα στον παγκόσμιο σοσιαλισμό είχε πεθάνει και είχε απομακρυνθεί για πάντα από τους αρχικούς της στόχους και σκοπούς. Η διάλυσή της είχε εκ των προτέρων διαγνωσθεί και προβλεφθεί.
Η Τρίτη Διεθνής αναπτύχθηκε από την κατάρρευση του καπιταλισμού στον τελευταίο πόλεμο. Η Ρωσική επανάσταση έστειλε ένα κύμα επαναστατικής φλόγας στην εργατική τάξη όλου του κόσμου. Στις απογοητευμένες, πικραμένες και κουρασμένες από τον πόλεμο μάζες, έφτασε σαν ένα μήνυμα ελπίδας, έμπνευσης και κουράγιου, έδειχνε ένα δρόμο διαφυγής από το αιματηρό χάος  μες στο οποίο ο καπιταλισμός είχε βυθίσει την κοινωνία. Γεννήθηκε σαν ένα άμεσο επακόλουθο της προδοσίας και συντριβής της Δεύτερης Διεθνούς η οποία υποστήριζε την άρχουσα τάξη στον τελευταίο πόλεμο.
Η βαθειά κρίση του ιμπεριαλισμού και του καπιταλισμού σηματοδοτήθηκε από τις επαναστάσεις στη Γερμανία, στην Αυστρία, στην Ουγγαρία και τις επαναστατικές συνθήκες  στην Ιταλία, στην Γαλλία, ακόμα και στη Βρετανία. Το φάντασμα της σοσιαλιστικής επανάστασης πλανιόταν σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τα απομνημονεύματα και τα γραπτά σχεδόν όλων των αστών πολιτικών της εποχής, εμφανίζονται ως μαρτυρίες της απόγνωσης, της έλλειψης αυτοπεποίθησης της μπουρζουαζίας, η οποία ερχόταν αντιμέτωπη με το γεγονός ότι είχε χάσει τον έλεγχο της κατάστασης.
Η Σοσιαλδημοκρατία όμως, έσωσε τον καπιταλισμό. Οι ισχυρές συνδικαλιστικές  και  σοσιαλιστικές γραφειοκρατίες έθεσαν τους εαυτούς τους επικεφαλείς της έκρηξης των μαζών και την έστρεψαν σε αβλαβή κανάλια. Στη Γερμανία ο Νόσκε(1)  και ο Σάιντεμαν συνωμότησαν με τους πρώσους αριστοκράτες και τους καπιταλιστές για την καταστροφή της επανάστασης. Τα σοβιέτ των εργατών, των στρατιωτών, των ναυτών, των αγροτών, ακόμα και των φοιτητών, βγαλμένα από την επανάσταση του Νοεμβρίου το 1918, είχαν την εξουσία στα χέρια τους. Οι Σοσιαλδημοκράτες παρέδωσαν την εξουσία πίσω στους καπιταλιστές.
Σταδιακά, αργά, ειρηνικά, όπως εξηγούσαν στις θεωρητικές τους επινοήσεις, θα μετέτρεπαν τον καπιταλισμό σε σοσιαλισμό. Στην Ιταλία από το 1920, οι εργάτες είχαν καταλάβει τα εργοστάσια. Αντί να καθοδηγήσουν τους εργάτες στην κατάκτηση της εξουσίας, το Σοσιαλιστικό Κόμμα τους κάλεσε να διακόψουν τις «αντισυνταγματικές» διαδικασίες. Έτσι έγινε σε όλη την Ευρώπη. Τα αποτελέσματα αυτού του προγράμματος είναι ολοφάνερα σήμερα : χειρότερη τυραννία και ο πιο αιματηρός πόλεμος στην ιστορία του καπιταλισμού. Αλλά ακριβώς λόγω της συντριβής του διεθνιστικού σοσιαλισμού από την ίδια τη Δεύτερη Διεθνή, η οποία πρόδωσε τον Μαρξισμό, σχηματίστηκε η Τρίτη Διεθνής.
Πολύ νωρίς, από τις αρχές του Πρώτου Παγκόσμιου Πόλεμου ο Λένιν υπομονετικά προπαγάνδιζε το κάλεσμα για την Τρίτη Διεθνή. Η Τρίτη Διεθνής ιδρύθηκε επίσημα το Μάρτη του 1919. Οι διακηρυγμένοι στόχοι και το αντικείμενό της ήταν η ανατροπή του παγκόσμιου καπιταλισμού και η οικοδόμηση μίας παγκόσμιας αλυσίδας ενωμένων σοβιετικών σοσιαλιστικών δημοκρατιών που θα ενώνονταν με την ΕΣΣΔ.  Η ΕΣΣΔ δεν θεωρούταν από μόνη της μια ανεξάρτητη οντότητα, αλλά αποκλειστικά και μόνο η βάση για την παγκόσμια επανάσταση. Η μοίρα της ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την μοίρα της παγκόσμιας επανάστασης.
Ο σχηματισμός της Τρίτης Διεθνούς γρήγορα οδήγησε στη δημιουργία ισχυρών κομμουνιστικών κομμάτων στις πιο σημαντικές χώρες του κόσμου. Στη Γερμανία, στη Γαλλία, στην Τσεχοσλοβακία και σε άλλες χώρες, δημιουργήθηκαν Κομμουνιστικά Κόμματα με μαζική συμμετοχή μελών. Στην Βρετανία δημιουργήθηκε ένα μικρό Κομμουνιστικό Κόμμα, το οποίο ασκούσε αξιόλογη επιρροή. Η επιτυχία της παγκόσμιας επανάστασης την περίοδο που ακολούθησε φαινόταν εξασφαλισμένη από την εξέλιξη των γεγονότων. Τα Κομμουνιστικά Κόμματα στην Ευρώπη είχαν σταθερή αύξηση σε αριθμό και επιρροή, σε βάρος της Σοσιαλδημοκρατίας.
Ο τελευταίος πόλεμος δεν είχε καταφέρει να λύσει κανένα από τα πρoβλήματα του παγκόσμιου καπιταλισμού. Στην πραγματικότητα τα είχε επιδεινώσει. Ο καπιταλισμός είχε σπάσει στον πιο «αδύναμο κρίκο» του όπως ανέφερε ο Λένιν. Οι προσπάθειες καταστροφής της νεαρής Σοβιετικής Δημοκρατίας από την ιμπεριαλιστική επέμβαση είχαν αποτύχει τελείως. Ο γερμανικός καπιταλισμός, ο ισχυρότερος στην Ευρώπη, βρέθηκε απογυμνωμένος από φυσικούς πόρους, απώλεσε ένα μέρος του εδάφους του, βρέθηκε φορτωμένος με το βαρύ πλήγμα καταβολής αποζημιώσεων και γενικά βρισκόταν σε μία απερίγραπτη κατάσταση. Οι Βρετανοί και οι Γάλλοι ιμπεριαλιστές, οι «νικητές» του τελευταίου πολέμου, ήταν σε μία κατάσταση όχι πολύ καλύτερη.
Παίρνοντας κουράγιο από την Ρωσική επανάσταση, οι αποικιακές και ήμι-αποικιακές μάζες προετοιμάζονταν να εξεγερθούν. Οι μάζες «πίσω στην πατρίδα», ήταν ανήσυχες και η οικονομική κατάσταση του Αγγλο-Γαλλικού ιμπεριαλισμού είχε χειροτερέψει σημαντικά σε σύγκριση με αυτήν του Ιαπωνικού και του Αμερικάνικου καπιταλισμού. Σε αυτό το διεθνές φόντο ξέσπασε η κρίση στην Γερμανία το 1923. Η Γερμανία με την υψηλή παραγωγική της ικανότητα σακατεύτηκε από τις περιοριστικές διατάξεις που επέβαλλε η συνθήκη των Βερσαλλιών(2) και τώρα πια είχε γίνει ο πιο αδύναμος κρίκος στην αλυσίδα του παγκόσμιου καπιταλισμού.
Η αποτυχία της Γερμανίας να πληρώσει τα χρέη των αποζημιώσεων, είχε ως αποτέλεσμα οι Γάλλοι καπιταλιστές να καταλάβουν την περιοχή του Ρούρ. Αυτό ολοκλήρωσε την καταστροφή της Γερμανικής οικονομίας και η γερμανική μπουρζουαζία πάσχιζε να φορτώσει το βάρος αυτό στους ώμους της εργατικής και της μεσαίας τάξης. Το μάρκο μειώθηκε σε αξία έναντι της λίρας τον Ιανουάριο αρχικά από 20/1 σε 40/1 και έπειτα σε 5 εκατομμύρια τον Ιούλιο και 47 εκατομμύρια τον Αύγουστο. Οι αγανακτισμένες γερμανικές μάζες στράφηκαν προς τον κομμουνισμό.
Όπως ο Μπράντλερ, ο τότε ηγέτης του Κομμουνιστικού Κόμματος, δήλωσε στη σύσκεψη της Εκτελεστικής Επιτροπής της Διεθνούς «υπήρχαν σημάδια ενός ανερχόμενου επαναστατικού κινήματος: είχαμε προσωρινά την πλειοψηφία των εργατών πίσω μας και σε αυτήν την κατάσταση πίστευαν πως υπό ευνοϊκές συνθήκες θα προχωρούσαμε αμέσως σε επίθεση…» Δυστυχώς όμως, η ηγεσία της Διεθνούς, απέτυχε να φανεί αντάξια της δοκιμασίας και να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία. Η επιτυχία στη Γερμανία θα οδηγούσε αναπόφευκτα στην νίκη σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αλλά όπως στη Ρωσία το 1917, έτσι και στη Γερμανία το 1923, τμήματα της ηγεσίας αμφιταλαντεύονταν.
Ο Στάλιν, με τον οργανικό του οπορτουνισμό, πίεζε να συγκρατηθεί το Γερμανικό κόμμα από το να αναλάβει δράση. Το αποτέλεσμα ήταν να χαθεί η ευνοϊκή ευκαιρία να καταληφθεί η εξουσία στην Γερμανία και οι κομμουνιστές υπέστηκαν μια βαριά ήττα. Για παρόμοιους λόγους, η επανάσταση στην Βουλγαρία επίσης «ναυάγησε». Αλλά η ήττα της επανάστασης στην Ευρώπη που προκλήθηκε από την αποτυχία της ηγεσίας, αναπόφευκτα επέφερε σοβαρές συνέπειες. Όπως έγραφε ο Λένιν επισημαίνοντας την ανάγκη για προετοιμασία για την εξέγερση στην Ρωσία το 1917 «η επιτυχία της επανάστασης στη Ρωσία και στην Ευρώπη, εξαρτάται από δύο ή τρεις μέρες αγώνα.»
Η αποτυχία της παγκόσμιας επανάστασης και η απομόνωση της Σοβιετικής Ένωσης, σε συνδυασμό με την πολιτισμική καθυστέρηση της, την κούραση και την των σοβιετικών μαζών, με τις ανυπόφορες στερήσεις και τα δεινά κατά τη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου, την απογοήτευση και την απόγνωση τους όταν έχασαν την ελπίδα για βοήθεια από τους εργάτες στην Ευρώπη, όλα αυτά μοιραία οδήγησαν στην εμφάνιση της αντίδρασης μέσα στην ΕΣΣΔ.
Αντικατοπτρίζοντας εκείνο τον καιρό, ίσως ασυνείδητα, τα συμφέροντα της αντιδραστικής και συντηρητικής γραφειοκρατίας η οποία είχε μόλις αρχίσει να ανυψώνεται σε σχέση με τις Σοβιετικές μάζες, ο Στάλιν για πρώτη φορά το 1924 διατύπωσε την ουτοπική και αντί-Λενινιστική θεωρία του σοσιαλισμού σε μία χώρα. Αυτή η «θεωρία» βγήκε άμεσα μέσα από την ήττα της επανάστασης στην Γερμανία. Αντανακλούσε μία παρέκκλιση από τις αρχές του επαναστατικού διεθνισμού πάνω στις οποίες είχε βασιστεί η Ρωσική επανάσταση και πάνω στις οποίες είχε ιδρυθεί η Κομμουνιστική Διεθνής.

 

(1)Ηγέτες της δεξιάς πτέρυγας του Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. Ο Γκούσταβ Νόσκε, σαν υπουργός πολέμου, οργάνωσε την καταστολή της εξέγερσης των Γερμανών εργατών τον Ιανουάριο του 1919 και σχεδίασε τη δολοφονία της Λούξεμπουργκ και του Λιμπνεχτ. Ο Φίλιπ Σάιντεμαν έγινε Καγκελάριος το 1919. Οι Γιούγκερς ήταν οι αντιδραστικοί Πρώσοι αριστοκράτες που κυριαρχούσαν στις στρατιωτικές και δημόσιες υπηρεσίες μέχρι τη δεκαετία του 1930. βλέπε: : Germany - From Revolution to Counter-Revolution του Rob Sewell (Fortress).
(2)Η συνθήκη των Βερσαλλιών που υπογράφτηκε το 1919 επέβαλλε σκληρούς όρους στη Γερμανία μετά το τέλος του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου.