Ωστόσο, η Ε.Κ. και ιδιαίτερα η ηγεσία της δεν μπορούσε παρά παραμορφωμένα και μέσα σ’ ορισμένα όρια που καθόριζε η ταξική της φύση να εκφράσει την ανοδική πορεία του κινήματος και πολύ περισσότερο τα ιστορικά του καθήκοντα. Παρ’ όλα αυτά, άνοιξε το δρόμο για τους αγώνες και το προχώρημα της συνείδησης των εργαζομένων, που από ένα σημείο και μετά άφησαν πίσω την ηγεσία της Ε.Κ. και άρχισαν να συγκρούονται μαζί της για τους συμβιβασμούς της, τις υπαναχωρήσεις της, την προσπάθειά της να υπερασπίσει το καθεστώς, ακόμα και αυτόν το Βασιλιά. Έτσι, η ριζοσπαστικοποίηση των μαζών ανέβαινε ολοένα και σε υψηλότερα επίπεδα. Αυτό φάνηκε με την ανάπτυξη των εργατικών αγώνων, φάνηκε και στις Δημοτικές Εκλογές του 1964. Κάτι ανάλογο είχαμε στις Δημοτικές Εκλογές του 1982.

Ας δούμε έναν πίνακα των απεργιών της περιόδου 1963-66 για να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα:

Βλέπουμε ότι ο αριθμός των απεργών του 1964 είναι κοντά σε αυτές του 1963, αλλά ο αριθμός των απεργιών και μάλιστα διαρκείας είναι σημαντικά μεγαλύτερος και δείχνει ότι το εργατικό κίνημα δεν άφησε περιθώρια ανοχής στην κυβέρνηση της Ε.Κ., όπως συνέβη και με το ΠΑΣΟΚ, γιατί από τη μια η οικονομική του κατάσταση ήταν άσχημη λόγω της σκληρής πολιτικής της ΕΡΕ και από την άλλη, δεν ένοιωθε δική του αυτή την κυβέρνηση. Επίσης, η πολιτική της Ε.Κ. ήταν πολιτική συμβιβασμών και υποχωρήσεων σε όλα τα επίπεδα, δεν προχώρησε στον εκδημοκρατισμό του συνδικαλιστικού κινήματος σύμφωνα μ’ αυτά που υποσχέθηκε, δεν προχώρησε στην πλήρη αποκάλυψη των σκανδάλων της ΕΡΕ και την τιμωρία των ενόχων, ψήφισε μάλιστα τον Ιούνιο του 1965 την απαλλαγή της. Ο στρατός και τα Σώματα Ασφαλείας έμειναν ανέπαφα. Η κυβέρνηση πήρε ημίμετρα στο ζήτημα της αμνηστίας των πολιτικών κρατουμένων και αντιμετώπισε τους εργατικούς αγώνες με την αστυνομία. Όλα αυτά δημιούργησαν αγανάκτηση στους εργαζόμενους και τους έσπρωξαν σε κινητοποιήσεις για να υλοποιήσουν οι ίδιοι την λύση των προβλημάτων τους.

Αυτή την αγανάκτηση των εργαζομένων προσπάθησε να επωφεληθεί η αστική τάξη για να ρίξει την κυβέρνηση. Έτσι, στις 15 Ιούλη ανάγκασε τον Γ. Παπανδρέου να παραιτηθεί και ο Βασιλιάς όρκισε κυβέρνηση από τους «αποστάτες» της Ε.Κ., τους οποίους στήριξε η ΕΡΕ. Η άκαιρη και προκλητική όμως αυτή ενέργεια των αστών έβγαλε το κίνημα στους δρόμους, γιατί είδε στην ενέργεια αυτή έναν άμεσο κίνδυνο για τις κατακτήσεις του, έναν κίνδυνο για πισωγύρισμα. Το εργατικό κίνημα έγραψε στα χρόνια της δεκαετίας του ’60 μια νέα λαμπρή σελίδα στην ιστορία του.

Στην Αθήνα, που τότε είχε γύρω στους 2,5 εκατ. κατοίκους, το 1 εκατ. και πλέον είχε κατέβει στους δρόμους την ημέρα που ο Γ. Παπανδρέου πήγε στα ανάκτορα να υποβάλλει την παραίτηση του. Όμως, αυτή η δύναμη έμεινε ανεκμετάλλευτη, τόσο από την ηγεσία της Ε.Κ., όσο και από την ΕΔΑ. Αντί να στηριχτούν στην τεράστια δύναμη του λαού και ν’ απαιτήσουν την παραίτηση του Βασιλιά, γονάτισαν μπροστά στους θεσμούς. Είναι αλήθεια ότι οι «συνωμότες» είχαν προβλέψει κάποια αντίδραση του λαού και είχαν προετοιμαστεί για την εκτόνωσή του.

«Μια μικρή στρατιά από εδικούς ψυχολόγους στην υπηρεσία της CΙΑ μελετούσε μεθοδικά το χαρακτήρα και τις συναισθηματικές αντιδράσεις των Ελλήνων σε συσχετισμό με μεθόδους «εκτονώσεως», που είχαν εφαρμοστεί στον Άγιο Δομίνικο και σε άλλες Λατινοαμερικάνικες χώρες. Σύμφωνα με τους χρησμούς των ηλεκτρονικών εγκεφάλων, επαρκούσαν έξι μήνες για την εξάτμιση του «πάθους». Είκοσι μήνες αργότερα στις παραμονές της δικτατορίας, οι σφυγμομετρήσεις της CΙΑ έδειχναν ότι ο λαϊκός πυρετός αντί να υποχωρεί, σημείωνε ανησυχητική άνοδο….»

«Στο διάστημα των σαράντα ημερών από το μοναρχικό πραξικόπημα είχαν πραγματοποιηθεί τετρακόσιες λαϊκές συγκεντρώσεις σε ανοιχτό χώρο. Ο ρυθμός δέκα μεγάλων λαϊκών κινητοποιήσεων κάθε μέρα δεν νομίζω ότι έχει προηγούμενο στην ελληνική ιστορία» (Γ. Κάτρης). Εμείς θα συμπληρώσουμε ότι δεν υπήρχε προηγούμενο ούτε στην παγκόσμια ιστορία. Νύχτα – μέρα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού η Βουλή ήταν κυκλωμένη από διαδηλωτές.

Στις 29 Ιούλη, η Επιτροπή των «115» κηρύσσει Γενική Απεργία κατά πόλεις και όχι πανελλαδικά, η οποία είχε φοβερή επιτυχία. Εκδηλώσεις άσφαιρες όμως. Οι ηγέτες δεν υιοθετούσαν τα συνθήματα των μαζών. «ΚΑΤΩ Η ΜΟΝΑΡΧΙΑ», «ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ», «ΔΕΝ ΣΕ ΘΕΛΕΙ Ο ΛΑΟΣ ΠΑΡ’ ΤΗ ΜΑΝΑ ΣΟΥ ΚΑΙ ΜΠΡΟΣ!», αλλά ζητούσαν από το Βασιλιά να σεβαστεί το σύνταγμα και να δώσει εκλογές.

Ήταν τέτοια η λαϊκή αγανάκτηση που χρειάστηκαν τρεις μήνες και τρεις διαδοχικές κυβερνήσεις μέχρι να βρεθεί ο ικανός αριθμός αποστατών για να σχηματίσει μαζί με τους ψήφους της ΕΡΕ  βιώσιμη κυβέρνηση.

Το βασιλικό πραξικόπημα άνοιξε μια περίοδο αστάθειας και αβεβαιότητας. Οι κυβερνήσεις ανεβοκατέβαιναν στη Βουλή, οι μάζες ξεχύνονταν στους δρόμους. Το 1966 έγινε το πρώτο μεταπολεμικό έτος σε αριθμό απεργιών (1.600.000 εκατ. απεργοί). Αυτό που έσωσε το καθεστώς για άλλη μια φορά ήταν η ηγεσία του εργατικού κινήματος.

Ο Γ. Παπανδρέου κήρυξε τον «Δεύτερο Ανένδοτο» για να συμβιβαστεί όμως αμέσως μετά με το Βασιλιά το Δεκέμβρη του 1966 και να δεχτεί να ψηφίσει την κυβέρνηση Παρασκευόπουλου, μια κυβέρνηση καθαρά ανακτορική, με στελέχη ακόμη και αυτής της μεταξικής δικτατορίας. Συμφώνησε επίσης για μια κυβέρνηση Συνασπισμού Ε.Κ. και ΕΡΕ, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των εκλογών.

Τότε η λαϊκή δυσαρέσκεια εκφράστηκε με τη δημιουργία της Κεντροαριστεράς μέσα στην Ε.Κ., μιας δύναμης 40-50 βουλευτών μ’ επικεφαλής τον Α.Παπανδρέου, που διαχώρισε την θέση του από τον πατέρα του. Όμως και αυτός από τότε έδειξε την τάση του να μην τραβάει τη σύγκρουση ως το τέλος της. Τελικά συμβιβάζεται και ψηφίζει και αυτός την κυβέρνηση Παρασκευοπούλου…

Η επίθεση της αστικής τάξης με το βασιλικό πραξικόπημα δεν πέτυχε το σκοπό της. Αντίθετα, έσπρωξε το κίνημα πιο αριστερά. Έτσι, στις εκλογές του Μάη του 1967 ήταν σίγουρο ότι η Ε.Κ.  θα νικούσε και μάλιστα με μεγαλύτερη πλειοψηφία και με πιο ριζοσπαστική ηγεσία μια και ο Γ. Παπανδρέου «είχε το ένα πόδι στον τάφο». Το πραξικόπημα ήταν η τελευταία λύση για τους αστούς. Η «φωτισμένη» και «δημοκρατική» μερίδα της αστικής τάξης (Κανελλόπουλος, Παπαληγούρας, Λαμπράκης) μεθόδευαν την αναβολή των εκλογών, μέχρι να μπορέσουν ν’ επιβάλλουν την ΕΡΕ και τους αποστάτες με εκλογές ή διαφορετικά, μέχρι να γίνει ένα πραξικόπημα από τον Βασιλιά και τους στρατηγούς. Και η «σκληρή» μερίδα, με την υποστήριξη της CΙΑ και των συμμάχων, ετοίμαζε το πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Όλα έδειχναν τις προετοιμασίες προς αυτή την κατεύθυνση. Αποκαλύψεις γίνονταν καθημερινά στον Τύπο. Η ηγεσία όμως της Ε.Κ. και της ΕΔΑ κούραζαν κι αποκοίμιζαν τις μάζες, χωρίς καμία ουσιαστική προετοιμασία. Στις 21 Απρίλη 1967 όλοι οι ηγέτες πιάστηκαν κυριολεκτικά στον ύπνο και τους πήγαν στα κρατητήρια με τις πυτζάμες..

Η δικτατορία τολμήθηκε από τους αξιωματικούς, λόγω της κούρασης της εργατικής τάξης. Το εργατικό κίνημα έχοντας ξεκινήσει από το 1958 να δίνει σκληρές μάχες, είχε ξοδέψει τρομερή ενέργεια χωρίς συγκεκριμένη προοπτική. Η εργατική τάξη δεν μπορεί να βρίσκεται αιώνια στους δρόμους. Ο ξεσηκωμός της διάρκεσε σχεδόν 10 χρόνια και για άλλη μια φορά προδόθηκε από την ηγεσία της. Ακόμα και μια μέτρια επαναστατική ηγεσία θα μπορούσε με μόνο τα δημοκρατικά συνθήματα που υιοθετούσε ο λαός και με αγώνες μαζικούς και συντονισμένους να έπαιρνε την εξουσία και ν’ άνοιγε το δρόμο προς το Σοσιαλισμό.

Με το σύνθημα «ΚΑΤΩ  Η ΜΟΝΑΡΧΙΑ» μπορούσε να ζητήσει εκλογές για «Συντακτική Συνέλευση», για ένα δημοκρατικό σύνταγμα. Το πολιτειακό ζήτημα θα συνδεόταν με τα σκάνδαλα της 8ετίας της ΕΡΕ και τα προηγούμενα, θ’ άνοιγε ο φάκελος των αποικιακών συμβάσεων με το ξένο κεφάλαιο και η εθνικοποίηση των στρατηγικών τομέων της οικονομίας θα μπορούσε να γίνει χωρίς κόπο. Το ζήτημα της Κύπρου και η «Συμφωνία της Ζυρίχης» μαζί με τα εγκλήματα της ΕΟΚΑ θα ήταν ένα ακόμη χτύπημα στο κατεστημένο και την ίδια ώρα θα κέρδιζε την συμπάθεια των Κυπρίων και των Τούρκων εργαζομένων. Όμως ο Γ. Παπανδρέου γονάτισε μπρος στο παλάτι, τους Αμερικάνους και την αστική τάξη και μαζί του και η ΕΔΑ που είχε γίνει ουρά του, ανίκανη ν’ αξιοποιήσει τη δύναμη που της έδωσε στα χέρια της πάλι το κίνημα το 1958. Η απόφαση του 9ου Συνεδρίου του ΚΚΕ το 1974 είναι αποκαλυπτική:

« Τα λάθη που διαπράχτηκαν στην περίοδο 1961-67, συνδέονται με ορισμένες θέσεις του 8ου Συνεδρίου, στις οποίες στηρίχθηκε η δράση του Κόμματος. Ενώ το Πρόγραμμα καθόριζε σωστά το χαρακτήρα της επανάστασης, χαρακτήριζε τη μη μονοπωλιακή αστική τάξη σαν «εθνική αστική τάξη» και τη συμπεριλάμβανε στις κινητήριες δυνάμεις της επανάστασης, έκανε μια μηχανιστική μεταφορά στη χώρα του ρόλου που παίζει η εθνική αστική τάξη σε άλλες χώρες. Αυτό το λάθος οδήγησε σε οπουρτουνιστικές διαστρεβλώσεις και σε πολιτική ουράς με την Ένωση Κέντρου. Το Πρόγραμμα καθόριζε επίσης, λαθεμένα, ότι η επανάσταση θα γίνονταν κυρίως με τον ειρηνικό δρόμο, πράγμα που έτρεφε τη νομιμότητα. Τέλος, το Συνέδριο υιοθέτησε την απόφαση της 8ης Ολομέλειας του 1958. για την διάλυση των κομματικών οργανώσεων στο εσωτερικό, πράγμα που αποτέλεσε θεμελιακό λάθος. Όλα αυτά ήταν λάθη δεξιού λικβινταριστικού χαρακτήρα, που αποπροσανατόλιζαν το κίνημα,, εμπόδιζαν την πραγματοποίηση του στρατηγικού σκοπού».

Το ντοκουμέντο αυτό μαζί και όλη η αιματηρή ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος επιβεβαίωσαν με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο την θεωρία της Διαρκούς Επανάστασης, που ανέπτυξε ο Λ. Τρότσκι από το 1906 και απέδειξε η ίδια η προλεταριακή επανάσταση του 1917. «Η θεωρία της Διαρκούς Επανάστασης σημαίνει ότι η πλήρης και γνήσια λύση των αστικοδημοκρατικών καθηκόντων στις χώρες με καθυστερημένη αστική ανάπτυξη, της πραγματοποίησης της δημοκρατίας και της εθνικής απελευθέρωσης, μπορεί να νοηθεί μόνο δια μέσου της δικτατορίας του προλεταριάτου, σαν ηγεσία του έθνους και πάνω απ’ όλα των αγροτικών μαζών».

Η συνεργασία της ελληνικής αστικής τάξης με τα «τζάκια» και το παλάτι και η αδυναμία της να λύσει τα βασικά δημοκρατικά καθήκοντα, όπως η ανάπτυξη μιας ισχυρής βιομηχανίας και οικονομίας, η παραχώρηση των βασικών δημοκρατικών ελευθεριών και το σπάσιμο  της εξάρτησης από  τους ιμπεριαλιστές, ανάγκασαν και το ελληνικό προλεταριάτο από την πρώτη περίοδο γέννησης των οργανώσεών του να μπει επικεφαλής, πρωτοπορία στους αγώνες (1923,1936, 1941-44, 1963-67), καθοδηγώντας τους φτωχούς αγρότες, τους νεολαίους, τους φαντάρους ακόμα και τους μικροεπαγγελματίες.

Ο γραφειοκρατικός όμως εκφυλισμός της ηγεσίας της ΕΣΣΔ, η αντικατάσταση της πάλης για την σοσιαλιστική επανάσταση με τη θεωρία της συνεργασίας με τους «αστούς φιλελεύθερους» και την «εθνική αστική τάξη» (τα λεγόμενα «Λαϊκά Μέτωπα», «Δημοκρατικός Συνασπισμός», «Εθνική Δημοκρατική Αλλαγή», «Νέα Δημοκρατία», «Πραγματική Αλλαγή»), έσπρωξαν το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα, στην Κίνα, την Ισπανία και σε τόσες άλλες χώρες στην σφαγή, πολλές φορές από τους ίδιους τους αστούς «συνεταίρους» (Τσαγκ-Και-Σεκ, Γ .Παπανδρέου, κ.ά.)…