Τα γεγονότα της 31ης Οκτωβρίου και τις 22ης Γενάρη αποτέλεσαν τα πρώτα σημάδια μιας αλλαγής της συνείδησης του κινήματος. Η παριζιάνικη εργατική τάξη βρίσκονταν πια σε μια ανοιχτή εξέγερση και σύγκρουση με την κυβέρνηση.

ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΙΚΗΣ ΕΘΝΟΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ

Η αντιδραστική Εθνοσυνέλευση συνεχώς προκαλούσε και προβοκάριζε τους παριζιάνους αποκαλώντας τους «ληστές και εγκληματίες». Σαν να μην έφτανε αυτό, έκοψε τον ήδη πενιχρό μισθό της εθνοφρουράς που κρατούσε στη ζωή τον λαό, αφού λόγω της πολιορκίας τεράστια τμήματα της εργατικής τάξης έμειναν χωρίς δουλειά, όντας λίγο πάνω από τα όρια της λιμοκτονίας.

Επίσης τα χρέη και τα καθυστερημένα νοίκια έπρεπε με απόφαση της εθνοσυνέλευσης να εξοφληθούν μέσα σε 48 ώρες. Αυτό απείλησε τους μικρούς επιχειρηματίες με άμεση χρεοκοπία. Το Παρίσι τέλος, στερήθηκε του τίτλου του ως πρωτεύουσα και η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στις Βερσαλλίες. Αυτά τα μέτρα, και πολλά αλλά ακόμα, χτύπησαν σκληρά τα φτωχά στρώματα του πληθυσμού, αλλά παράλληλα ριζοσπαστικοποίησαν την συνείδηση της εργατικής τάξης. Η μοναδική ελπίδα των εργαζόμενων έμεινε να είναι η επαναστατική ανατροπή της αντιδραστικής εθνοσυνέλευσης.  

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΟΦΡΟΥΡΑΣ

Η άνευ όρων παράδοση στους Πρώσους και ο κίνδυνος για παλινόρθωση της μοναρχίας οδήγησαν σε ριζικές ανακατατάξεις στην εθνοφρουρά. Εκλέχθηκε μια κεντρική επιτροπή της ομοσπονδίας των εθνοφρουρών, αντιπροσωπεύοντας εθνοφρουρούς οπλισμένους με 2.000 κανόνια και 4500 πυροβόλα όπλα. Σε τελική ανάλυση, η κεντρική επιτροπή και η δόμηση της από πάνω μέχρι κάτω, αποτελούσε ένα εμβρυακό είδος «σοβιετικής» οργάνωσης της εργατικής τάξης.

Η νέα ηγεσία της εθνοφρουράς αμέσως δοκίμασε την δύναμη της. Όταν ο πρωσικός στρατός ήταν έτοιμος να εισβάλλει μέσα στην πόλη, δεκάδες εκατοντάδων οπλισμένων Παριζιάνων συγκεντρώθηκαν έτοιμοι να επιτεθούν στους εισβολείς. Η κεντρική επιτροπή των εθνοφρουρών μπήκε αμέσως στην μέση για να αποτρέψει μια άνιση μάχη, που δεν συνέβαινε στην ώρας της.  Οι επιτυχίες της κεντρικής επιτροπής την καθιέρωσαν ως την ηγέτιδα δύναμη της παριζιάνικης αντίστασης. Ο Κλεμέντ Τομάς, ο διορισμένος από την κυβέρνηση διοικητής, αναγκάστηκε σε παραίτηση. Οι πρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν για δυο μέρες μέρος της πόλης και μετά υποχώρησαν.

Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΟΜΜΟΥΝΑΣ

Το ζήτημα ήταν ότι η κυβέρνηση είχε υποσχεθεί στους μοναρχικούς την επαναφορά της μοναρχίας και έτσι το άμεσο καθήκον που τέθηκε για τις αντιδραστικές δυνάμεις ήταν το να βάλουν τέλος στην «δυαδική» εξουσία μέσα στο Παρίσι. Τα κανόνια της εθνοφρουράς έπρεπε να περάσουν στην κατοχή της κυβέρνησης. Στις 18 Μάρτη, στις 3 η ώρα το πρωί, 20.000 κυβερνητικοί στρατιώτες στάλθηκαν με διοικητή τον στρατηγό Λεκόντ για να κατασχέσουν τα κανόνια. Τα πήραν στην κατοχή τους εύκολα, αλλά δεν είχαν σκεφτεί το πως θα τα μεταφέρουν. Μέχρι να έρθουν οι μεταφορείς ξημέρωσε και ξαφνικά τα κυβερνητικά στρατεύματα περικυκλώθηκαν από χιλιάδες λαού και μελών της εθνοφρουράς. Μερικοί από τα στρατεύματα της κυβέρνησης προσχωρήσαν αμέσως στην πλευρά της εθνοφρουράς. Ο στρατηγός Λεκόντ διέταξε πυρ. Κανένας όμως δεν πυροβόλησε! Κάτω από τα μάτια του λαού οι δυο στρατοί συναδελφώθηκαν. Οργισμένοι κυβερνητικοί στρατιώτες συνέλαβαν τους στρατηγούς Λεκόντ και Κλεμέντ και αργότερα τους εκτέλεσαν.  

Η κυβέρνηση τρομαγμένη πήρε όσα στρατεύματα της είχαν απομείνει και κατευθύνθηκε προς τις Βερσαλλίες. Η κεντρική επιτροπή που σε όλα αυτά τα γεγονότα έπαιξε ελάχιστο ρόλο, βρέθηκε ξαφνικά να έχει την εξουσία. Το θέμα ήταν πλέον το πως θα την διαχειρίζονταν. Αμέσως προκήρυξε εκλογές κατά κομμούνες (κοινότητες) με το σύνθημα «Ζήτω η Κομμούνα του Παρισιού!», ευχαριστημένη που δεν θα έπεφτε το βάρος της διακυβέρνησης σε αυτήν. Οι κραυγές αγωνίας κάποιων αγωνιστών που πρότειναν άμεση σύγκρουση με τα κατάλοιπα των κυβερνητικών δυνάμεων δυστυχώς έπεσαν στο κενό.

Εν τω μεταξύ. ο χρόνος κυλούσε υπέρ της κυβέρνησης που έπαιρνε βοήθεια από το εξωτερικό για να πολεμήσει την επανάσταση. Οι εκλογές έγιναν. Από τα 90 μέλη της νέας συνέλευσης των κομμούνων, 25 ήταν εργάτες, 15 ήταν μέλη της 1Ης  Αν έπρεπε να χαρακτηρίσουμε πολιτικά την πλειοψηφία της εκλεγμένης συνέλευσης θα λέγαμε ότι ήταν αριστεροί δημοκράτες. Διεθνούς Ένωσης των εργατών και 13 ήταν εθνοφρουροί.

ΤΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΗΣ ΚΟΜΜΟΥΝΑΣ

Κάτω από τον έλεγχο της κομμούνας όλα άλλαξαν. Τα ιδιαίτερα προνόμια των ανωτέρων υπαλλήλων του κράτους καταργήθηκαν, τα νοίκια «πάγωσαν», η εκκλησία διαχωρίστηκε από το κράτος, η εκπαίδευση άνοιξε για όλους, τα θέατρα και οι χώροι πολιτισμού έγιναν δωρεάν, οι ξένοι εργάτες θεωρούνταν αδέλφια, όσοι ήταν ικανοί μπορούσαν να ενταχθούν στην εθνοφρουρά, τα δημόσια κτίρια έγιναν σπίτια άστεγων. Συνεδριάσεις στις κομμούνες γίνονταν πρωί-βράδυ και οι πάντες συζητούσαν για το ποιο θα ήταν το κοινό καλό.

Η Παρισινή Κομμούνα διακήρυξε ότι πολεμάει όλες τις ιδέες που διασπούν τους εργάτες και ότι έχει σαφώς σοσιαλιστικό προσανατολισμό. Και σαφώς είχε. Όμως η έλλειψη του υποκειμενικού παράγοντα, μιας ηγεσίας δηλαδή με ξεκάθαρο σοσιαλιστικό πρόγραμμα, σε συνδυασμό με την περιχαράκωση της επανάστασης σε μια απομονωμένη πόλη, διαμόρφωσαν μια κατάσταση που δεν άφησε την Παρισινή Κομμούνα να ανθίσει σε όλο της το μεγαλείο.

Πολλά έχουν γραφτεί για τα λάθη που έγιναν σε αυτές τις  10 εβδομάδες της εξουσίας της Κομμούνας, για τα «μισά» μέτρα, για τις λάθος προτεραιότητες. Ο Μαρξ και ο Ένγκελς στάθηκαν κριτικοί απέναντι στην ανικανότητα των Παριζιάνων να καταλάβουνε την κεντρική τράπεζα της Γαλλίας, η οποία χρηματοδοτούσε τα κυβερνητικά στρατεύματα στις Βερσαλλίες. Η Παρισινή Κομμούνα επίσης, υποτίμησε τον κίνδυνο των Βερσαλλιών. Όχι μόνο δεν επιτέθηκε εναντίον τους όταν μπορούσε, αλλά δεν ετοιμάστηκε στοιχειωδώς για μια επίθεση των κυβερνητικών στρατευμάτων.

Όταν η επίθεση των κυβερνητικών δυνάμεων από τις Βερσαλλίες στο Παρίσι έγινε, στις 21 Μάιου του 1871, η  Κομμούνα έμεινε σχεδόν άπραγη, διατάσσοντας «κατά τόπους αντίσταση της εθνοφρουράς», διαταγή που έλλειψη κεντρικής καθοδήγησης ήταν καταστροφική.

ΛΟΥΤΡΟ ΑΙΜΑΤΟΣ

Η πορεία προς το σοσιαλισμό διακόπηκε από ένα λουτρό αίματος. Οι Παριζιάνοι «κομμουνάροι» πολέμησαν σαν λιοντάρια, αλλά κάτω από ασφυκτικό σφυροκόπημα σιγά-σιγά υποχωρούσαν προς τα ανατολικά σύνορα του Παρισιού, όπου και τελικά νικήθηκαν στις 28 του Μάη. Εκείνη την ημέρα περίπου 30.000 άνδρες και γυναίκες σφαγιάστηκαν, ενώ επακολούθησαν άλλες 20.000 εκτελέσεις. Οποίος είχε σχέση ή τον υποπτεύονταν ότι είχε συνεργαστεί με την Κομμούνα εκτελούνταν αμέσως.

Ο Μαρξ κι ο Ένγκελς έβγαλαν πολλά συμπεράσματα από την Κομμούνα του Παρισιού. Τα πολύτιμα αυτά συμπεράσματα τους βρίσκονται στο βιβλίο «Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία».

Η εργατική τάξη του Παρισιού πάλεψε ηρωικά. Πάλεψε για μια παγκόσμια σοσιαλιστική Κοινότητα – Κομμούνα, χωρίς εκμετάλλευση, χωρίς ταξικές διάφορες, χωρίς εθνικούς και πολεμικούς ανταγωνισμούς.