Ο Μαρξ και ο ΄Ενγκελς θεωρούσαν πιο πιθανό η πρώτη σοσιαλιστική επανάσταση να ξεσπάσει σε μια από τις αναπτυγμένες βιομηχανικά χώρες, όπου υπήρχε η βιομηχανική παραγωγική βάση για τη μετάβαση στο σοσιαλισμό. Όμως τον  Οκτώβρη του 1917 η αλυσίδα του παγκόσμιου καπιταλισμού έσπασε στον πιο αδύνατο σημείο της.

Η κυβέρνηση των Μπολσεβίκων κληρονόμησε μια καθυστερημένη κοινωνία σε κατάσταση διάλυσης, εξαντλημένη από τρία χρόνια πολεμικής προσπάθειας και μια σειρά από καταστροφικές ήττες στο γερμανικό μέτωπο.

Οι ιμπεριαλιστές δεν θα μπορούσαν ποτέ ν’ ανεχτούν την πρόκληση στην ηγεμονία τους και τον κίνδυνο που εγκυμονούσε για τα συμφέροντά τους στην ίδια την Ρωσία η άνοδος των Μπολσεβίκων στην εξουσία. Ο Τσόρτσιλ εξηγούσε πως ο μπολσεβικισμός είναι θανάσιμος κίνδυνος «για την παγκόσμια κοινωνία και πρέπει να συντριβεί όσο είναι ακόμα αδύναμος».

Στο εσωτερικό της Ρωσίας οι προνομιούχες και αντιδραστικές τάξεις, μαζί με τους ρεφορμιστές, αντιστάθηκαν και πολέμησαν ενάντια στην επικράτηση της επανάστασης με κάθε δυνατό μέσο (οικονομικό σαμποτάζ, διαρκείς απειλές, κ.λπ.).

Ο εργατικός έλεγχος πάνω στην παραγωγή, μέσα από ένα σύστημα εργοστασιακών, περιφερειακών και εθνικών επιτροπών θα έβαζε φραγμό στην ασυδοσία των καπιταλιστών. Όμως δεν υπάρχει τρόπος για την ειρηνική διεξαγωγή της ταξικής πάλης ιδιαίτερα στις συνθήκες που επακολούθησαν το ξέσπασμα της επανάστασης.

Από τη μια πλευρά, οι καπιταλιστές αρνήθηκαν να αποδεχτούν τον εργατικό έλεγχο. Από την άλλη, εκεί όπου οι εργάτες εξασκώντας τα νόμιμα πια δικαιώματα τους επέβαλαν τον έλεγχο, δεν σταμάτησαν με την επίτευξη «ελέγχου» πάνω στους καπιταλιστές. Κατέλαβαν τα εργοστάσια και το προϊόν που εμπεριείχαν, ανέλαβαν τη διαχείριση και άρχισαν να τα λειτουργούν πριν καν η κυβέρνηση προλάβει να τους παράσχει τις απαραίτητες πρώτες ύλες και τα αναγκαία ανταλλακτικά.

Οι εξελίξεις αυτές επιβεβαίωσαν ξεκάθαρα την προοπτική που εξηγούσε ο Τρότσκι στη θεωρία του, της «Διαρκούς Επανάστασης» (δες ειδικό κεφάλαιο σελ. 11). Μόλις η εργατική τάξη καταλάβει την εξουσία, ακόμα και σε μια καθυστερημένη χώρα γίνεται αδύνατο να φυλακίσει κανείς το πρόγραμμα και τη δυναμική της μέσα στα πλαίσια του καπιταλισμού. Οι εργάτες αναπόφευκτα θα κινηθούν στην απαλλοτρίωση των καπιταλιστών με ένα πρόγραμμα σοσιαλιστικής αλλαγής.

Ένας αστός ιστορικός περιγράφει την ολοένα και πιο βαθιά παράλυση της ρώσικης κοινωνίας καθώς και την πάλη ανάμεσα στις τάξεις που εντεινόταν: «Την άνοιξη του 1918 η ρώσικη οικονομία πλησίαζε το σημείο της πλήρους κατάρρευσης. Τα λεφτά έχασαν όλη την αξία τους, τα καταναλωτικά αγαθά είχαν εξαφανιστεί εντελώς από τα καταστήματα, τα ίδια τα καταστήματα έκλεισαν καθώς κάθε εμπόριο είχε διακοπεί…» (Theodore Lieu : “Why Lenin? Why Stalin?”).

Η πείνα χειροτέρευε στις πόλεις και το φαγητό δεν βρισκόταν γιατί τα βιομηχανικά αγαθά δεν ήταν δυνατό να βρεθούν και οι αγρότες να συνεχίσουν την παραγωγή τροφίμων για τις αγορές των πόλεων. Η λήψη επαναστατικών μέτρων ήταν αναγκαία. Οι τράπεζες που έκαναν πολύπλευρο και σκληρό σαμποτάζ εθνικοποιήθηκαν το Δεκέμβρη του 1917. Οι εργάτες αυθόρμητα καταλάμβαναν όλο και περισσότερα εργοστάσια μέχρι τη νομοθετική ρύθμιση του ζητήματος τον Ιούνιο του 1918, που έφερε όλους τους στρατηγικούς τομείς της οικονομίας κάτω από εργατικό έλεγχο. Επιτροπές φτωχών αγροτών και ένοπλα τμήματα εργατών οργανώθηκαν για ν’ αποσπάσουν πλεονάσματα σιτηρών από τους πλούσιους αγρότες (τους κουλάκους).

Η ασυμφιλίωτη πάλη ανάμεσα στις τάξεις κλιμακώθηκε σε κατά μέτωπο σύγκρουση. Η ένοπλη αντεπανάσταση έκανε την εμφάνισή της, βασισμένη σε ένα μέτωπο των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων με τους κουλάκους, τους καπιταλιστές και τα υπόλοιπα του τσαρικού στρατού. Ο εμφύλιος πόλεμος ξεκίνησε το Μάη του 1918 και τελείωσε την άνοιξη του 1921.

Ένας εμφύλιος πόλεμος, όπως και μια επανάσταση, επιβάλει στον καθένα να πάρει θέση υπέρ ή κατά της κυβέρνησης. Δεξιοί, σοσιαλιστές, τέως επαναστάτες και ρεφορμιστές με φόβο για το μαρξισμό πολύ μεγαλύτερο απ’ ότι στην αντίδραση, εντάχτηκαν στην πλειοψηφία τους στις γραμμές της αντεπανάστασης ενάντια στους μαχόμενους εργάτες. Μέσα 1918 έγινε εισβολή βρετανικών και ιαπωνικών στρατευμάτων. Με αφορμή αυτό, οι δεξιοί Εσέροι (το κόμμα των «Σοσιαλεπαναστατών») καλούν για την «ανατροπή των Μπολσεβίκων και συνεργασία με τους ιμπεριαλιστές συμμάχους». Οι Μενσεβίκοι διασπούνται προς όλες τις κατευθύνσεις. Κάθε Τάση όμως διατηρεί κοινό το μίσος ενάντια στους μπολσεβίκους.

Οι συνθήκες για τους Μπολσεβίκους είναι τρομακτικά δύσκολες. Ο ιμπεριαλισμός σφίγγει τη νεοσύστατη εργατική δημοκρατία. Κι όμως αντιστέκονται, νικούν. Πρόκειται για ένα από τα πιο τρομερά στρατιωτικά επιτεύγματα.