ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ : ΜΙΑ ΑΣΤΕΙΡΕΥΤΗ ΠΗΓΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΩΝ ΔΙΔΑΓΜΑΤΩΝ

Η Γαλλική Επανάσταση είναι μια ανεξίτηλη πηγή διδαγμάτων για τους σύγχρονους σοσιαλιστές και τους αγωνιστές της εργατικής τάξης. Ωστόσο, καθώς τα άρθρα που ξεκινάμε να δημοσιεύουμε γράφτηκαν δεκαπέντε χρόνια πριν, περιέχουν πολλές αναφορές στο σύγχρονό τους σκηνικό, οι οποίες ενδεχομένως τώρα να μην είναι τόσο κατάλληλες όσο ήταν τη στιγμή που γράφτηκαν. Συγκεκριμένα, οι αναφορές στον Γκορμπατσόφ και τις μεταρρυθμίσεις του (γνωστές ως «περεστρόικα» και «γκλάσνοστ») τώρα μοιάζουν με «αρχαία ιστορία». 

Στο σημείο αυτό θέλω να σημειώσω πως την εποχή που όλοι επευφημούσαν τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις του  Γκορμπατσόφ, η διεθνής μαρξιστική Τάση που ίδρυσε ο Τέντ Γκράντ εξηγούσε ότι η «περεστρόικα» θα αποτύγχανε αναπόφευκτα. Αυτή η πρόβλεψη φαίνεται πως έχει επιβεβαιωθεί. Ωστόσο, αντί να οδηγήσει στην πολιτική επανάσταση, η οποία θα οδηγούσε την ΕΣΣΔ σε γνήσιο σοσιαλισμό, η απόλυτη διαφθορά του Σταλινικού καθεστώτος οδήγησε σε μια καπιταλιστική αντεπανάσταση με τις πλέον καταστροφικές συνέπειες για όλους τους λαούς της Σοβιετικής Ένωσης. Αυτό ωστόσο δεν είναι θέμα αυτού του δοκιμίου.

Αρχικά σκέφτηκα απλά να ξαναγράψω τα άρθρα. Αλλά αυτό θα ήταν πολύ χρονοβόρο. Για το λόγο αυτό αποφάσισα να τα δημοσιεύσω έτσι ως έχουν, με ένα εισαγωγικό δοκίμιο στο οποίο θα αξιοποιούσα την ευκαιρία να υπογραμμίσω και να αναπτύξω κάποια από τα βασικά θέματα που αξίζουν προσοχής.

Ασφαλώς το ενδιαφέρον για τη Γαλλική Επανάσταση δεν περιορίζεται στη Γαλλία. Όπως ακριβώς και η Ρωσική Επανάσταση, ανήκει στην κατηγορία των πραγματικά μεγάλων ιστορικών γεγονότων που έχουν παγκόσμιο περιεχόμενο. Ο σύγχρονος  σοσιαλιστής που επιθυμεί να κατανοήσει τι είναι μια επανάσταση, καλό είναι να μελετήσει προσεκτικά και σε βάθος τα γεγονότα του 1789-93. Αντίστοιχα, εάν κανείς επιθυμεί να κατανοήσει την φύση του Σταλινικού εκφυλισμού της Ρωσικής Επανάστασης, μια προσεκτική μελέτη της ανόδου του Βοναπαρτισμού στη Γαλλία παρέχει πολύτιμες πληροφορίες και βαθιά αντίληψη του θέματος.

Σήμερα, δέκα πέντε χρόνια μετά από τη πτώση του Τείχους του Βερολίνου, η αστική τάξη έχει εξαπολύσει μια χωρίς προηγούμενο ιδεολογική αντεπίθεση ενάντια στην ιδέα της επανάστασης και του σοσιαλισμού. Η ουσία αυτής της αντιδραστικής πολεμικής είναι η ακόλουθη: να δείξουν ότι το μόνο εφικτό σύστημα είναι ο καπιταλισμός. Είναι το πρώτο καθήκον των Μαρξιστών να απαντήσουν σε αυτό το ψέμα και να δείξουν πως ο καπιταλισμός είναι σύστημα εξίσου καταδικασμένο όσο και το καθεστώς του Λουδοβίκου του XVI και της Μαρίας Αντουανέτας.  Σήμερα, όπως τότε, η επαναστατική θεωρία έπαιξε κυρίαρχο ρόλο.  Ο δρόμος για την επανάσταση προετοιμάστηκε από μια αξιοσημείωτη γενιά διανοουμένων και φιλοσόφων, οι οποίοι υπέβαλαν την καθεστηκυία τάξη σε μια ριζοσπαστική κριτική. Οι θεσμοί, η ηθική, η θρησκεία, η πολιτική και οι προκαταλήψεις μιας δοσμένης κοινωνίας είναι φραγμοί που κλείνουν το δρόμο για την αλλαγή.  Η σύγκρουση και η αποκάλυψη του ρόλου τους αποτελεί προϋπόθεση για τη θεμελιακή αλλαγή της κοινωνίας.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ

Μια προσεχτική ματιά στη Γαλλική επανάσταση (και στη Ρώσικη) μας προσφέρει ένα πλήρες αντίδοτο στην ψευδή άποψη, που θέλει τις επαναστάσεις να είναι έργο μικρών, μειοψηφικών, συνωμοτικών ομάδων και δημαγωγών. Ο ρόλος των μαζών είναι θεμελιώδης στο προχώρημα της επανάστασης σε κάθε της στάδιο. Και όταν αυτή η ενεργός συμμετοχή των μαζών εξασθενίζει, τότε η επανάσταση διακόπτεται και γυρνά στο αντίθετό της. Αυτό συνέβη τόσο στη Γαλλία, όσο και στη Ρωσία και οδήγησε αμέσως στην αντίδραση, πρώτα στη Θερμιδοριανή και έπειτα στην Βοναπαρτιστική της εκδοχή.

Είναι αδύνατο να διαβάσει κανείς την εμπνευσμένη ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης στην περίοδο της ανάπτυξής της, χωρίς να νιώσει ένα έντονο συναίσθημα υπερηφάνειας για τα κατορθώματα του επαναστατημένου λαού. Εδώ βρίσκεται η απάντηση σε όλους εκείνους τους δειλούς και σκεπτικιστές, οι οποίοι αμφιβάλουν σχετικά με την τεράστια επαναστατική προοπτική που συνδέεται με τις μάζες.

Ο Τρότσκι ορίζει την επανάσταση ως τη στιγμή όπου οι μάζες, δηλαδή τα εκατομμύρια των απλών, καθημερινών ανδρών και γυναικών, ξεκινούν να συμμετέχουν στην πολιτική και να παίρνουν τις ζωές τους και τις τύχες τους στα ίδια τους τα χέρια. Η επανάσταση ταράζει την κοινωνία απ’ άκρο σ’ άκρο και κινητοποιεί στρώματα που μέχρι πρότινος ήταν αδρανή και «απολιτικά».

Ο ρόλος των γυναικών στη Γαλλική Επανάσταση απεικονίζει πολύ καλά αυτό το γεγονός. Μια από τις πλέον αποφασιστικές στιγμές της Επανάστασης ήταν η 5η του Οκτώβρη 1789, όταν έξι με επτά χιλιάδες γυναίκες του Παρισιού διαδήλωσαν εν μέσω βροχής στις Βερσαλλίες για να απαιτήσουν ψωμί και ανάγκασαν τον Βασιλιά να μεταφερθεί στο Παρίσι. Προκάλεσαν λοιπόν το φιλότιμο των αντρών, οι οποίοι ενώθηκαν σε αυτή την παράξενη πομπή που σχημάτιζε «ο φούρναρης, η γυναίκα του και το παιδί του». Αυτή μετέτρεψε όμως το βασιλιά της Γαλλίας σε έναν κατ’ ουσία φυλακισμένο του επαναστατημένου λαού.

Οι ηγέτες της Γαλλικής Επανάστασης ήταν σπουδαίοι άνδρες. Ο Μιραμπό ήταν εξαιρετικός ομιλητής και ικανός πολιτικός. Ο Δαντών ήταν μια προσωπικότητα μεγάλου διαμετρήματος που υπήρξε πηγή λαμπρής έμπνευσης για την Επανάσταση σε μια στιγμή που αυτή διέτρεχε τρομερό κίνδυνο. Και ο Ροβεσπιέρος, παρά τα σοβαρά του ελαττώματα, υπήρξε ένας γενναίος εκπρόσωπος εκείνης της πτέρυγας των Ιακωβίνων που εκπροσωπούσαν τις φτωχές και ημι-προλεταριακές μάζες του Παρισιού με στόχο να προχωρήσουν την Επανάσταση προς τα μπρος.

Ο ΜΑΞΙΜΙΛΙΑΝΟΣ ΡΟΒΕΣΠΙΕΡΟΣ