Τα γεγονότα στο διεθνές επίπεδο είχαν βαθιά επίδραση στη συνείδηση του γερμανικού προλεταριάτου. Είδαν στην Οκτωβριανή Επανάσταση η εξουσία να περνά στα χέρια των εργατών, των στρατιωτών και των αγροτών, υπό την ηγεσία των Μπολσεβίκων. Αυτό έδωσε τεράστια ώθηση στον ενθουσιασμό των Γερμανών εργατών. Από την άλλη πλευρά οι συνεχείς στρατιωτικές ήττες, το χάος και η αποσύνθεση του γερμανικού στρατού στο δυτικό μέτωπο, βοήθησε στην μείωση της εμπιστοσύνης στο καθεστώς.

Όταν το γερμανικό γενικό αρχηγείο εκπόνησε μια τελική μάχη, με την ενεργοποίηση του στόλου για να σταματήσει την προέλαση του εχθρού, προκάλεσε ένα επαναστατικό κίνημα. Οι ναύτες και λιμενεργάτες του Κιέλου, υποστηριζόμενοι από τις τοπικές μονάδες του SPD και του USPD, βγήκαν στους δρόμους, ένωσαν την επιτροπή τους με την επιτροπή των εργατών και κατέλαβαν την εξουσία στην πόλη. Το κίνημα αυτό επεκτάθηκε σε ολόκληρη τη χώρα. Ανταρσίες άρχισαν να ξεσπούν από το ένα τμήμα στο άλλο. Επιτροπές στρατιωτών και εργατών συστάθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα και η εξουσία βρισκόταν σε ισορροπία ανάμεσα στις τάξεις.

Όμως, αν και ο Καρλ Λίμπκνεχτ διακήρυξε την νίκη της Σοσιαλιστικής Επανάστασης στις 11 Νοεμβρίου, το κίνημα αυτό εκτροχιάστηκε γρήγορα από την ηγεσία του SPD, με την βοήθεια της κεντρίστικης ηγεσίας του USPD, η οποία μπήκε στην κυβέρνηση μαζί τους. Η Ρόζα Λούξεμπουγκ που ήταν στη φυλακή από τον Ιούλιο του 1916, αποφυλακίστηκε και ρίχτηκε στον αγώνα με ανανεωμένη ενέργεια και αφοσίωση.

Χωρίς να υπεισέλθουμε σε πολλές λεπτομέρειες, πρέπει να επισημάνουμε ότι η επανάσταση στη Γερμανία το Νοέμβριο του 1918, είχε πολλές ομοιότητες με την ρωσική επανάσταση του Φεβρουαρίου του 1917. Οι απλές μάζες που εισήλθαν στην πολιτική ζωή για πρώτη φορά στη ζωή τους δεν κατάλαβαν την αναγκαιότητα της ρήξης με την αστική τάξη. Υπήρχαν μερικές αστικοδημοκρατικές αυταπάτες και οι ηγέτες του SPD, που υπόσχονταν βελτίωση του βιοτικού επιπέδου χωρίς «βίαιη επανάσταση», εξακολουθούσαν να απολαμβάνουν μεγάλη εμπιστοσύνη. Η εργατική τάξη είχε την εξουσία στα χέρια της χωρίς να το ξέρει, εξουσία που την παρέδωσε στην ηγεσία του SPD που ήταν κάτω από τις διαταγές της γερμανικής αστικής τάξης.

Αυτό από μόνο του δεν αποτελούσε πρόβλημα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια φυσιολογική φάση στην ανάπτυξη της συνείδησης της εργατικής τάξης. Μετά την επανάσταση του Φεβρουαρίου, ο Λένιν πίστευε ότι το κύριο ζήτημα ήταν η υπομονετική εξήγηση του προγράμματος των Μπολσεβίκων και η οικοδόμηση επαναστατικών δυνάμεων, προκειμένου να προετοιμαστεί η κατάκτηση των μαζών και μέσω αυτών της εξουσίας.


Αλλά αυτή η γραμμή, η οποία κέρδισε την πλειοψηφία στο κόμμα των Μπολσεβίκων το 1917, δεν έχαιρε της ίδιας υποστήριξης μεταξύ των Σπαρτακιστών. Αν και τα πιο έμπειρα στελέχη όπως η Ρόζα Λούξεμπουργκ και ο Λέον Γιόγχινες ήθελαν να αναβληθεί η σύσταση του Κομμουνιστικού Κόμματος, προκειμένου να κερδηθεί ένα μεγαλύτερο κομμάτι ακτιβιστών του USPD, οι άπειροι, στην πλειοψηφία τους, Σπαρτακιστές πίεσαν με μεγάλη ανυπομονησία για άμεση διάσπαση.

Πολλά από αυτά τα αριστερίστικα στοιχεία ήταν νέοι που δεν είχαν απορροφήσει τα μαθήματα της Ρώσικης επανάστασης. Η ανυπομονησία τους σχετικά με τον φαινομενικά αργό ρυθμό στον οποίο τα γεγονότα εκτυλίσσονταν, τους οδήγησε στην αναζήτηση ενός σύντομου δρόμου. Αντικατέστησαν την κατάκτηση των μαζών με την άμεση κατάκτηση της εξουσίας χωρίς να εκλάβουν σοβαρά υπόψη την τότε συνείδηση των μαζών.

Για τους μαρξιστές, είναι θεμελιώδης η επισήμανση ότι υπάρχουν διάφορα στρώματα στην εργατική τάξη, στη νεολαία και την αγροτιά που μαθαίνουν σε διαφορετικούς ρυθμούς και συνάγουν τα απαραίτητα συμπεράσματα με διαφορετικές ταχύτητες. Τα πιο προηγμένα τμήματα μεταξύ των αγωνιστών του εργατικού κινήματος καταλαβαίνουν την προδοτική φύση των ρεφορμιστών πολύ ταχύτερα απ' ότι οι απλοί εργάτες. Γενικά οι εργάτες είναι πολύ πιστοί στις οργανώσεις που τους οδηγούν στα πρώτα βήματά τους και τους αφυπνίζουν πολιτικά. Για να γυρίσουν την πλάτη οι εργάτες στους παλιούς ηγέτες τους και να αναζητήσουν άλλες εναλλακτικές λύσεις, χρειάζονται τεράστια γεγονότα.

Η ανυπομονησία αυξανόταν μέρα με την ημέρα στις τάξεις των Σπαρτακιστών. Σε αντίθεση με τις επιθυμίες της Ρόζα Λούξεμπουργκ και του Λέο Γιόγχινες, η Λίγκα αποφάσισε να δημιουργήσει το KPD(S) - Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας (Σπαρτακιστικό) - τον Δεκέμβριο του 1918. Ωστόσο το ιδρυτικό συνέδριο έλαβε χώρα χωρίς να γίνει κάποια σοβαρή προετοιμασία για να κερδίσει την μέγιστη δυνατή υποστήριξη. Για παράδειγμα, το δίκτυο των επαναστατικών εργατικών αντιπροσώπων στο Βερολίνο είχε προβάλει μερικές ορθές απαιτήσεις για την ενσωμάτωσή του στο νέο αυτό κόμμα, αλλά απορρίφτηκε εξαρχής. Έτσι, ένα καθοριστικό κομμάτι της επαναστατικής πρωτοπορίας του εργατικού κινήματος έμεινε έξω από το νέο κόμμα.

Το ιδρυτικό συνέδριο του KPD (S) είχε την υποστήριξη των Μπολσεβίκων, οι οποίοι έστειλαν τον Καρλ Ράντεκ ως εκπρόσωπό τους. Ωστόσο, το συνέδριο δεν ενέκρινε ίδιες μεθόδους με αυτές που είχαν εφαρμόσει οι Μπολσεβίκοι στη Ρωσία. Στην πραγματικότητα, τα σεχταριστικά αριστερίστικα στοιχεία πήραν το πάνω χέρι έναντι της Ρόζα Λούξεμπουργκ και του Καρλ Λίμπνεχτ στα πιο αποφασιστικά σημεία. Δηλαδή απέρριψαν τη συμμετοχή τους στις προσεχείς εκλογές και τον αγώνα στο εσωτερικό των συνδικαλιστικών οργανώσεων που ελέγχονταν από το SPD.

Αυτά τα ζητήματα επαναστατικής τακτικής πρέπει να συζητηθούν και από τους επαναστάτες σήμερα. Αν επρόκειτο να απορρίψουμε τη δουλειά στο εσωτερικό των παραδοσιακών συνδικάτων και δημιουργούσαμε "καθαρά" συνδικάτα, θα καταδικαζόμασταν σε απομόνωση. Η απόρριψη της δουλειάς σε οποιοδήποτε συνδικάτο επειδή αυτό διαθέτει αντιδραστική ηγεσία, είναι τεράστιο λάθος. Με την ίδια λογική, θα ήταν τεράστια βλακεία να απορρίψουμε την ένταξη σε μαζικά κόμματα όπως είναι το  PSUV στη Βενεζουέλα.

Το ζήτημα του κοινοβουλίου είναι επίσης σημαντικό. Οι μαρξιστές φυσικά γνωρίζουν ότι τα θεμελιώδη ζητήματα δεν επιλύονται στο κοινοβούλιο αλλά στους δρόμους και τους τόπους εργασίας. Ωστόσο πιστεύουμε ότι η εργατική τάξη πρέπει να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο που έχει στη διάθεσή της για να προωθήσει το επαναστατικό της μήνυμα. Όσο οι επαναστάτες δεν έχουν την δύναμη να ρίξουν τον καπιταλισμό, δηλαδή για όσο διάστημα δεν έχουμε κερδίσει την πλειοψηφία της τάξης μας στο πρόγραμμά μας, θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε κάθε μέσο ώστε να προπαγανδίσουμε τις ιδέες μας και να κερδίσουμε όσο το δυνατό μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων.

Δυστυχώς, όλα αυτά δεν ελήφθησαν υπόψη από την πλειοψηφία των αντιπροσώπων του KPD (S) στο ιδρυτικό συνέδριο.


Σύμφωνα με τον Πωλ Φρόλιτς, η Ρόζα Λούξεμπουργκ δεν είχε απαισιόδοξη στάση, παρά την ήττα της στα κύρια σημεία του ιδρυτικού συνεδρίου του KPD (S).

«Η Ρόζα απλώς δήλωσε ότι ένα νεογέννητο πάντα κραυγάζει στην αρχή... Εξέφρασε την πεποίθησή της ότι το νέο κόμμα θα βρει τελικά τον σωστό δρόμο, παρά τα λάθη του, διότι ασπάστηκε τον καλύτερο πυρήνα του γερμανικού προλεταριάτου.» (Παρατίθεται στο Pierre Broué, Η Γερμανική Επανάσταση 1917-23, σελίδα 227).

Στην αρχή φάνηκε να έχει δίκιο. Παρά τη σύγχυση των αποτελεσμάτων του ιδρυτικού συνεδρίου, δεν είχαν χαθεί τα πάντα για τους Γερμανούς κομμουνιστές. Ο μήνας του Δεκεμβρίου έφερε και την εντατικοποίηση της ταξικής πάλης. Το USPD εκδιώχθηκε από την κυβέρνηση από τον καγκελάριο του SPD, Έμπερτ. Όταν καλέστηκαν δέκα μεραρχίες του στρατού στο Βερολίνο, προκειμένου να παρέχουν ασφάλεια στην αντιδραστική κυβέρνηση, οι στρατιώτες απέρριψαν το κάλεσμα επηρεασμένοι από την επαναστατική προπαγάνδα. Οι δημοκρατικές αυταπάτες του Νοεμβρίου άρχιζαν να εξαφανίζονται αργά αλλά σταθερά. Η Γερμανική αστική τάξη το γνώριζε αυτό. Χρησιμοποίησαν έτσι τον χρόνο που υπήρχε, ώστε να δημιουργήσουν τα Φράικορπς που ήταν ένοπλες παραστρατιωτικές ομάδες που έφτασαν γρήγορα τα 80.000 μέλη στο Βερολίνο.

Τον Ιανουάριο πραγματοποιήθηκε η αποφασιστική πρόκληση της δεξιάς. Στο Βερολίνο, ο Eichhorn - ένα πολύ γνωστό μέλος της αριστερής πτέρυγας του USPD - απολύθηκε από την δουλειά του ως επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης στη γερμανική πρωτεύουσα. Το USPD και το KPD απάντησαν καλώντας μια διαδήλωση για την 5η Ιανουαρίου. Εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες βγήκαν στους δρόμους εκείνη την ημέρα, αλλά οι επαναστάτες δεν είχαν κανένα σχέδιο αγώνα και δεν έδωσαν σαφή ηγεσία. Έτσι η μέρα πέρασε εν μέσω ατελείωτων συζητήσεων, ενώ οι περισσότεροι εργάτες γύρισαν στα σπίτια τους.

Μετά την 5η Ιανουαρίου οι κομμουνιστές έπεσαν στην παγίδα. Χωρίς να διαβουλευτεί με την ηγεσία του KPD (S), ο Κάρλ Λίμπνεχτ και ο Πίεκ (ένας άλλος κομμουνιστής ηγέτης), υπέγραψαν μια δήλωση με τους ηγέτες της επαναστατικής επιτροπής που έλεγε ότι ο άμεσος στόχος ήταν να "ρίξουν την κυβέρνηση". Ωστόσο αυτό έγινε χωρίς να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στο να κερδηθεί η πλειοψηφία στις επιτροπές των στρατιωτών και των εργατών, ούτε σε κάποια σοβαρή στρατιωτική προετοιμασία. Πολλά κτίρια στο Βερολίνο καταλήφθηκαν και η εξέγερση βρήκε ανταπόκριση μόνο ανάμεσα στην πρωτοπορία. Αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό.

Τόσο ο Καρλ Ράντεκ όσο και άλλοι Σπαρτακιστές προσπάθησαν να πείσουν την Ρόζα Λούξεμπουργκ και τον Καρλ Λίμπνεχτ να προβούν σε μια προσωρινή υποχώρηση. Αλλά αν και η Ρόζα Λούξεμπουργκ τάχθηκε κατά της έναρξης της εξέγερσης, την στιγμή που άρχισε, δεν κατανόησε την αναγκαιότητα υποχώρησης. Επέμενε επίσης ότι η υπεράσπιση της κατάληψης του Vorwörts (το αρχηγείο τύπου του SPD) ήταν θέμα αρχής.

Εδώ βλέπουμε την άμεση συνέπεια της έλλειψης συστηματικού έργου κατάρτισης στελεχών από την πλευρά των Σπαρτακιστών. Στην κρίσιμη στιγμή, η Ρόζα Λούξεμπουργκ και άλλοι γύρω της παραγκωνίστηκαν από την αριστερίστικη πτέρυγα των εργατών που ήταν ανυπόμονοι για δράση και δεν μπορούσαν να εκτιμήσουν νηφάλια τον συσχετισμό των δυνάμεων. Σε μια επιστολή του ο Ράντεκ σωστά συνέκρινε την "εξέγερση των σπαρτακιστών" τον Γενάρη του 1919 με τα Ιουλιανά της Ρωσίας το 1917:

«Η μόνη δύναμη που μπορεί να σταματήσει και να αποτρέψει αυτή την καταστροφή είστε εσείς, το Κομμουνιστικό Κόμμα. Έχετε αρκετή οξυδέρκεια για  να καταλάβετε ότι αυτός ο αγώνας δεν έχει ελπίδα. Τα μέλη σας Levi και Duncker μου είπαν ότι το γνωρίζετε αυτό… Τίποτα δεν μπορεί να σταματήσει αυτόν που είναι ασθενέστερος από το να υποχωρήσει μπροστά σε μια ισχυρότερη δύναμη. Τον Ιούλιο του 1917, ήμασταν απείρως ισχυρότεροι απ' ότι είστε εσείς σήμερα και κρατήσαμε τις μάζες με όλες μας τις δυνάμεις. Όταν δεν το επιτύχαμε,, με υπερπροσπάθεια οδηγήσαμε τις μάζες σε υποχώρηση από έναν αγώνα χωρίς καμιά ελπίδα». (από το βιβλίο του Πιερ Μπρουέ, Η Γερμανική Επανάσταση», σελ. 251)

Σύμφωνα με τον Ράντεκ, ήταν αναγκαία μια τακτική υποχώρηση. Μια προσωρινή υποχώρηση σαν αυτή των Μπολσεβίκων το 1917 και με τον ίδιο στόχο: το KPD (S) θα έπρεπε να ξεκινήσει μια εκστρατεία ώστε να κερδίσει με το μέρος του την πλειοψηφία των επιτροπών των εργατών και των στρατιωτών. Δυστυχώς οι πολύτιμες συμβουλές του δεν εισακούστηκαν. Οι ηγέτες των Σπαρτακιστών δεν έκαναν την απαραίτητη υποχώρηση όταν έπρεπε.

Είναι αξιοσημείωτο ότι τις τελευταίες μέρες πριν την δολοφονία της, η Ρόζα Λούξεμπουργκ άρχισε να διατυπώνει με μεγαλύτερη έμφαση το ρόλο που έπρεπε να παίζει ένα επαναστατικό κόμμα.

Τις 6 Ιανουαρίου έγραψε:

«Η Γερμανία ως τώρα ήταν η κλασική χώρα της οργάνωσης. Είμαστε φανατικοί όσον αφορά την οργάνωση και το επιδεικνύουμε. Τα πάντα πρέπει να θυσιαστούν για την οργάνωση, η λογική, οι στόχοι και η ικανότητα του κινήματος για δράση. Τι βλέπουμε σήμερα; Στην καθοριστική στιγμή της επανάστασης, το οργανωτικό ταλέντο για το οποίο καυχόμαστε αποτυγχάνει με τον πιο ελεεινό τρόπο.» (Die Rote Fahne, 6 Ιαννουαρίου, 1919)

Στις 11 Ιανουαρίου έγραψε:

«Η απουσία ηγεσίας, η ανυπαρξία ενός κέντρου οργάνωσης της εργατικής τάξης του Βερολίνου, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Για την πρόοδο της επανάστασης, για την νίκη του προλεταριάτου, για τον σοσιαλισμό, οι επαναστάτες εργάτες πρέπει να συστήσουν ηγετικές οργανώσεις ικανές να ηγηθούν και να χρησιμοποιήσουν τη μαχητική δύναμη των μαζών». (Die Rote Fahne, 11 Ιαννουαρίου, 1919) 

Δυστυχώς ήταν πια πολύ αργά. Η άρχουσα τάξη εκμεταλλεύτηκε με τον καλύτερο γι' αυτήν τρόπο την πρόωρη εξέγερση των Σπαρτακιστών. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ και ο Καρλ Λίμπνεχτ συνελήφθηκαν τις 15 Ιανουαρίου και έπειτα δολοφονήθηκαν. Όπως το έθεσε ο Pierre Broué στο έξοχο βιβλίο του για την Γερμανική Επανάσταση, «το νεαρό Κομμουνιστικό Κόμμα στερήθηκε ταυτόχρονα του μεγαλύτερου ηγέτη του και του πιο περίβλεπτου αντιπροσώπου του». Μετά από ελάχιστους μήνες δολοφονήθηκε ο Λέο Γιόγχινες, γιατί τάχα και αυτός προσπαθούσε να δραπετεύσει.


Ο θάνατος αυτών των ηγετών – με σημαντικότερο απ' όλους το θάνατο της Ρόζας Λούξεμπουργκ - ήταν ένα βαρύ χτύπημα για την γερμανική Επανάσταση. Χωρίς αυτούς τους ηγέτες το γερμανικό ΚΚ που ήταν γεμάτο νέα και άπειρα μέλη, ξόδεψαν πολλές ευκαιρείς για να πάρουν την εξουσία, με σημαντικότερη αυτή του 1923.

Ο Λένιν ήταν απόλυτα σαφής όσον αφορά την οριστική στάση του προς την Ρόζα Λούξεμπουργκ. Είπε πως ήταν "ένας αετός" της εργατικής τάξης. Ως απάντηση στους επικριτές της και σε αυτούς που προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν της παλιές διαφωνίες μεταξύ του Λένιν και της Ρόζα Λούξεμπουργκ, ο Λένιν απάντησε με τα ακόλουθα λόγια:

«Θα απαντήσω σε αυτά χρησιμοποιώντας λίγα λόγια από ένα παλιό ρώσικο παραμύθι: "Οι αετοί μπορεί να πετούν μερικές φορές χαμηλότερα από τις κότες, αλλά οι κότες δεν μπορούν ποτέ να ανυψωθούν στα ύψη που πετάν οι αετοί". Η Ρόζα Λούξεμπουργκ έκανε λάθος στο ζήτημα της ανεξαρτησίας της Πολωνίας. έκανε λάθος το 1903 στην αξιολόγησή της προς τους Μενσεβίκους. έκανε λάθος όσον αφορά τη θεωρία της συσσώρευσης του κεφαλαίου. έκανε λάθος τον Ιούλιο του 1914 όταν μαζί με τον Πλεχάνοφ, τον Κάουτσκι, τον Βαντερβέλντε και άλλους ήταν υπέρ της ενότητας των Μπολσεβίκων και των Μενσεβίκων. έκανε λάθος σε αυτά που έγραφε μέσα από τη φυλακή το 1918 (διόρθωσε τα περισσότερα λάθη της στα τέλη του 1918 και τις αρχές του 1919 όταν βγήκε από τη φυλακή). Παρά τα λάθη της όμως ήταν - και παραμένει για εμάς - ένας αετός. Οι κομμουνιστές όλου του κόσμου όχι μόνο θα τιμούν την μνήμη της, αλλά η βιογραφία της και τα άπαντά της (τη δημοσίευση των οποίων οι Γερμανοί κομμουνιστές καθυστερούν υπέρμετρα, αλλά μπορεί να συγχωρηθούν εν μέρει λόγω των σοβαρών απωλειών που υφίστανται στον αγώνα τους) θα χρησιμεύσουν ως εγχειρίδια για την κατάρτιση κομμουνιστών για πολλές γενιές. «Από τις 4 Αυγούστου του 1914, η γερμανική σοσιαλδημοκρατία υπήρξε ένα βρωμερό πτώμα». Η φράση αυτή θα κάνει το όνομα της Ρόζα Λούξεμπουργκ διάσημο στην ιστορία του διεθνούς εργατικού κινήματος». ((V. I. Lenin, Notes of a Publicist)